Wie deze dagen uit het raam kijkt naar de kale takken van de wintertuin, ziet ze ongetwijfeld: de eksters. Met hun strakke zwart-witte verenpak en brutale roep zijn het opvallende verschijningen in een verder grijs landschap. Vaak worden ze met een scheef oog aangekeken als de ‘boeven’ van de vogelwereld, maar als we de emotie opzijzetten en nuchter naar hun gedrag kijken, zien we een van de meest intelligente bewoners van onze wijken. Juist nu vertelt hun aanwezigheid — en vooral hun solitaire gedrag — ons veel over de staat van onze directe leefomgeving.
Highlights
- 🧠 Uitzonderlijke intelligentie: Eksters behoren tot de weinige diersoorten die de spiegeltest doorstaan, wat duidt op zelfbewustzijn.
- 🕵️ Solitair gedrag: Een alleenstaande ekster kan wijzen op een territoriumstrijd of een verstoring in de lokale sociale hiërarchie.
- 🌱 Ecosysteem-indicator: De aanwezigheid van deze predatoren duidt paradoxaal genoeg vaak op een hoge biodiversiteit in de buurt.
- 🏡 Winterhulp: Kleine aanpassingen in de tuin, zoals het aanbieden van vetbollen of zaden, helpen deze opportunisten de schaarste te overleven.
Wist je dat? De ekster in Vlaanderen onlangs werd uitgeroepen tot ‘Vogel van het Jaar’? Deze erkenning is bedoeld om het negatieve imago van de vogel om te buigen naar bewondering voor zijn complexe sociale structuur.
De mythe van de ‘gemene’ ekster ontrafeld
We hebben de neiging om menselijke eigenschappen op dieren te projecteren. De ekster is ‘brutaal’, ‘steelt’ glimmende objecten en zou de zangvogels uitmoorden. Echter, wie de data bekijkt, ziet een ander verhaal. Eksters zijn simpelweg opportunisten die overleven door hun omgeving messcherp te observeren. Ze zijn de opruimers van de natuur.
Onderzoek toont aan dat de achteruitgang van kleine zangvogels in de winter veel meer te maken heeft met een gebrek aan schuilplaatsen en geschikte nestgelegenheid dan met de predatie door eksters. Ik zie de ekster eerder als een graadmeter: als ze in je tuin verblijven, is er blijkbaar genoeg te vinden. Dat is een compliment voor de ecologische waarde van je buitenruimte, hoe luidruchtig ze soms ook kunnen zijn.
Waarom zie ik soms een ekster alleen?
Eksters zijn van nature sociale dieren die vaak in paren of kleine groepen leven. Wanneer je echter een exemplaar hardnekkig alleen ziet ronddwalen in de wintertuin, is er vaak meer aan de hand. In deze periode van het jaar worden de territoria voor het komende broedseizoen opnieuw verdeeld. Een eenzame vogel kan een ‘floater’ zijn: een individu zonder eigen territorium dat wacht op een kans om een plekje te bemachtigen.
Het is fascinerend om te zien hoe zo’n vogel zijn omgeving scant. Hij leert van de gewoontes van de bewoners: wanneer de hondenbrokken buiten staan, of wanneer de tuindeur opengaat. Deze analytische benadering van overleven is precies wat de ekster zo succesvol maakt in onze stedelijke omgeving. Het observeren van deze ‘eenzame wolf’ leert ons veel over de subtiele machtsstrijd die zich in onze achtertuin afspeelt terwijl wij binnen aan de koffie zitten.
Praktische tips voor een vogelvriendelijke wintertuin
Nu de natuur in ruststand is, kunnen wij als tuiniers een helpende hand bieden. Niet alleen voor de ekster, maar voor de balans van het geheel. Een gezonde tuin is een diverse tuin.
- Variatie in voer: Bied niet alleen zaden aan, maar ook vetbollen en ongezouten pinda’s. Dit trekt verschillende soorten aan die samen een evenwicht vormen.
- Creëer dekking: Laat uitgebloeide struiken en hagen staan. Ze bieden een veilige schuilplaats tegen de wind en eventuele predatoren.
- Water is essentieel: Ook als het vriest, hebben vogels drinkwater nodig. Een ondiepe schaal met vers water (zonder suiker of zout!) wordt zeer gewaardeerd.
- Laat blad liggen: Onder een laagje bladeren overleven insecten, wat weer een belangrijke voedingsbron is voor vogels die liever op de grond scharrelen.
De spiegel van de natuur
Wat ik zo mooi vind aan vogelobservatie in de winter, is de spiegel die het ons voorhoudt. De ekster is een overlever pur sang; hij past zich aan, leert en herstelt. In een tijd waarin we zelf vaak op zoek zijn naar manieren om onze veerkracht te vergroten, kunnen we veel leren van de nuchtere overlevingsdrang van deze vogels.
Een alleenstaande ekster is geen reden tot zorg, maar een uitnodiging tot aandacht. Het dwingt ons om stil te staan bij de dynamiek van de natuur die, ook als alles kaal en dood lijkt, volop in beweging is. Door onze tuinen in te richten als een gastvrije haven, dragen we bij aan een groter geheel dat ons uiteindelijk allemaal ten goede komt.
Veelgestelde vragen
1. Verjagen eksters alle andere kleine vogels?
Hoewel ze dominant kunnen aanwezig zijn bij de voertafel, verdwijnen kleine vogels meestal niet door de ekster zelf, maar door een gebrek aan dichte struiken waar ze zich veilig in kunnen terugtrekken.
2. Moet ik eksters extra bijvoeren?
Eksters vinden meestal hun eigen weg, maar in strenge winters profiteren ze zeker mee van de vetbollen en pinda’s die je voor andere vogels ophangt. Ze zijn niet kieskeurig.
3. Zijn eksters echt dol op glimmende spullen?
Dit is grotendeels een fabeltje. Onderzoek wijst uit dat eksters juist vaak wantrouwend zijn tegenover onbekende, glimmende objecten (neofobie). Ze zijn eerder geïnteresseerd in voedsel dan in je sleutelbos.
Een nieuwe blik op de tuin
Gun jezelf deze week eens een momentje bij het raam. Kijk naar die zwart-witte verschijning die over je gazon paradeert. In plaats van een ‘lastpost’ te zien, zie je een van de slimste wezens van ons land die met een analytische blik zijn weg zoekt in de winter. Het is een herinnering dat de natuur, zelfs in haar meest sobere vorm, bruist van intelligentie en overlevingskracht.
Door onze tuinen met zorg en een beetje nuchterheid te beheren, creëren we een plek waar mens en dier naast elkaar kunnen bestaan. Ik hoop dat je de komende tijd met meer verwondering naar je gevederde buren kijkt. Er valt altijd iets nieuws te ontdekken als je maar goed genoeg oplet. Tot de volgende keer!
Warme groet,
Miesje
